کد خبر: ۱۹۷۷۵۵
تاریخ انتشار: ۰۷:۱۵ - ۱۲ خرداد ۱۳۹۷ - 2018June 02
چاقی کودکان به‌عنوان یکی از جدی‌ترین چالش‌های بهداشت جهانی در قرن 21 در نظر گرفته می‌شود و می‌تواند امید به زندگی را با 2 تا 5 سال کاهش دهد.
شفاآنلاين>سلامت>شیوع چاقی و اضافه وزن به‌ویژه در کودکان و نوجوانان در قرن 21، به‌عنوان معضلی که ابتدا کشورهای توسعه‌یافته و سپس، سایر کشورها را درگیر کرد، امروز موردتوجه جهانی قرارگرفته است زیرا چاقی خود می تواند زمینه‌ساز بیماری‌های دیگری باشد.

به گزارش شفا آنلاين: شیوع چاقی کودکان در طول 3 دهه گذشته به‌طور جهانی افزایش ‌یافته و در ایالات‌متحده، بیش از 30 درصد کودکان در حال حاضر دارای اضافه وزن یا چاقی هستند. در انگلستان داده‌های برنامه ملی اندازه‌گیری‌های کودکان (2011-2012) نشان می‌دهد که از میان افراد 4 تا 5 ساله، 22.6 درصد از افراد دارای اضافه وزن یا چاقی هستند و به 33.9 درصد از کودکان 10-11 ساله افزایش یافته است و یک روند افزایش شیوع در پنج سال گذشته در گروه سنی بالاتر وجود دارد. ایران نیز یکی از کشورهای رو به رشد روند چاقی کودکان است و بر اساس یک مطالعه ملی ایرانی که در 30 استان اجرا شد، شیوع اضافه وزن، چاقی و چاقی شکمی به ترتیب 9.7٪، 11.9٪ و 19.1٪ در کودکان و نوجوانان 6-18 ساله گزارش شد؛ بنابراین، چاقی کودکان به‌عنوان یکی از جدی‌ترین چالش‌های بهداشت جهانی در قرن 21 در نظر گرفته می‌شود و می‌تواند امید به زندگی را با 2 تا 5 سال کاهش دهد.

چاقی کودکان و علل آن

هم اکنون علل مختلفی در ایجاد این چاقی و اضافه وزن در کودکان و نوجوانان نقش دارد. به گفته دکتر منصور بهرامی، متخصص بیماری‌های کودکان، فاكتورهایی مانند ژنتیك، محیط، فعالیت روزانه، رفتاری و نحوه انتخاب غذا در دوران كودكی مهمترین عامل چاقی در كودكان محسوب می‌شوند كه این عوامل زمینه ساز بیماری‌های بیشماری همچون سكته قلبی و مغزی، فشار خون، دیابت، سرطان، بیماری‌های مفصل (كمر درد، زانو درد ) و ... می‌شوند. همچنین ریز فاكتورهایی همچون وزن كم هنگام تولد، تغذیه با شیر مصنوعی (شیر خشك )، شیوه نامناسب زندگی (خواب، خوراك نامناسب و بی تحركی )، تماشای بیش از 2 ساعت تلویزیون در طول شبانه روز، تناول غذاهایی همچون فست فود بیش از 3 بار در هفته، چاقی پدر و مادر و سطح اقتصادی پایین (برخلاف تصور عموم، چاقی در افراد فقیر به علت نداشتن آگاهی از منابع غذایی و مراقبت كمتر از خود و همچنین استفاده از برنامه غذایی ارزان قیمت مانند قند، شكر و چای و ... به جای وعده غذایی گوشتی، بیشتر از افراد مرفه دیده می شود)، عوامل بروز چاقی در سنین كودكی محسوب می شوند.

رییس اسبق بخش اطفال مركز پزشكی شهدای تجریش در پاسخ به اینکه وزن طبیعی کودک در سنین مختلف باید چه میزان باشد، گفت: معمولا وزن طبیعی <Normal weight> كودك در سن تولد 5/2 تا 4 كیلوگرم است كه این میزان در حدود 4 ماهگی2 برابر، در یك سالگی 3 برابر و در 5 سالگی 6 برابر و در 10 سالگی 10 برابر وزن تولدش است. اگر وزن كودك بیش از این میزان باشد، چاق محسوب می شود البته چاقی در دوران كودكی بین دختران و پسران به یك میزان است اما با افزایش سن این میزان بین دختران دبیرستانی بیش از پسران و بین زن‌ها بیش از مردان می شود.

این عضو هیات علمی بازنشسته دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی افزود: چاقی یك كودك تنها به مفهوم زیادی وزن او نیست بلکه كودك چاق از لحاظ روحی و روانی نیز دارای مشكل و مستعد بیماری‌های زیاد است بنابراین بهترین زمان برای پیشگیری و درمان بیماری چاقی دوران كودكی است. معمولا تا 2 سالگی رژیم غذایی خاصی به كودك داده نمی‌شود اما پس از گذشت این سن، مراقبت‌های غذایی آغاز می‌شود.

راه‌های پیشگیری چاقی در کودکان

بهرامی بیان کرد: والدین چاق نیز كه چاقی را لمس كرده و متوجه عوارض این بیماری شده‌اند باید مراقبت‌های غذایی زیاد و فعالیت‌های بدنی را در برنامه روزانه فرزندانشان در نظر بگیرند. البته كودكان متولد شده در خانواده‌هایی با ریسك فراوان فاكتورهای چاقی بیشتر تحت مراقبت‌های پزشكی قرار می‌گیرند، به طوری كه حدود 2 سالگی كلسترول آنان بررسی می‌شود. اگر سطح كلسترول خون آنان بالا باشد از همان دوران كودكی تحت رژیم غذایی و درمان قرار می‌گیرند.

وی گفت: اصولا درمان چاقی به دلیل این كه یك بیماری تركیبی محسوب می‌شود و چند فاكتور در ایجاد آن دخیل است، آسان نیست. بنابراین بسته به نوع فاكتور و تاثیر آن باید درمان شود اما بهترین زمان برای پیشگیری و درمان این عارضه دوران كودكی است زیرا در این دوران عادت‌های فردی شخص شكل می‌گیرد؛ در این سن انجام به هنگام فعالیت بدنی، پسند طعم شیرین یا خوش نمكی غذا در فرد نهادینه و آموزش داده می‌شود.

وی ادامه داد: هم اکنون منشا بسیاری از بیماری‌ها مربوط به دوران كودكی است. به عنوان مثال در بیماری قلب و عروق <Cardiovascular disease> ، قلب به یكباره گرفته نمی‌شود بلكه چربی و پلاك چربی از اوایل دوران كودكی بسته به نوع شرایط زندگی فرد، ذر ه ذره در رگ سالم رسوب كرده و در نهایت موجب گرفتگی رگ در سنین بالاتر می‌شود بنابراین اگر فرد از دوران كودكی و جوانی مراقب تغذیه (استفاده ازغذاهای كم چرب، كم نمك و فیبردار)، خواب، فعالیت بدنی و استرس خود باشد و از یك شیوه مناسب زندگی برخوردار باشد در آینده كمتر دچار این عوارض خواهد شد. به عبارت دیگر پیشگیری از این عوارض به این مفهوم نیست كه فرد با تزریق یك واكسن از چاقی مصون بماند بلكه در وهله نخست تغذیه مناسب یكی از بهترین شیوه‌های پیشگیری از این بیماری محسوب می‌شود.

ایران و سیاست‌های پیشگیری و کنترل چاقی

رویکردهای عمده در پیشگیری از چاقی بر 3 دوره بحرانی( قبل و حین حاملگی و زایمان، دوران کودکی و سن مدرسه) نوجوانی متمرکز است. در همین راستا، WHO در 2014م کمیسیونی عالی برای پایان دادن به چاقی دوران کودکی ایجاد کرد. توصیه‌های کلیدی این کمیسیون درباره پایان‌دادن به چاقی کودکان (ECHO) عبارتنداز:

1-اجرای برنامه‌هایی برای ترویج مصرف غذاهای سالم و جلوگیری از مصرف غذاهای ناسالم

2-اجرای برنامه‌هایی برای ترویج فعالیت‌های بدنی و جلوگیری از شیوه زندگی کم‌تحرک

3-حمایت از مراقبت‌های پیش از بارداری و بارداری برای پیشگیری از بیماری‌های غیرواگیر

4-ارایه راهنمایی برای سالم‌خوردن، ورزش و عادات خواب در اوایل دوران کودکی

5-ارتقاء سلامت محیط مدرسه

6-ارایه خدمات مدیریت وزن خانواده و سبک زندگی

 مسوولیت‌های مختلف شناسایی‌ شده و برای ذینفعان مختلف نظیر سازمان بهداشت جهانی، کشورهای مشارکت‌کننده و غیردولتی‌ها منتشرشده است.

اجرای برنامه IRAN‑ECHO در شش استان

کمیسیون عالی WHO خواستار شناخت چاقی به‌عنوان چالشی جهانی <Global challenge> برای ایجاد انگیزه سیاست‌گذاران در باب تسهیل تغذیه سالم و محیط فیزیکی است. این کمیسیون، تبلیغات و ترویج نوشیدنی‌های شیرین‌شده با شکر و الکلی را محکوم می‌کند و اقدامات نظارتی قاطع‌تر را توصیه می می‌کند. همچنین، توصیه می‌شود دسترسی به غذاهای سالم، استانداردسازی جهانی برچسب‌ مواد غذایی و ترویج رفتارهای تغذیه سالم در خانه و مدرسه افزایش یابد، وزن‌گیری دوران بارداری باید پایش شود و راهنمایی‌های جهت تغذیه با شیر مادر، ارایه و اقدام های قانونی مناسب تنظیم شود. در این راستا، مطالعه‌ای تحت عنوانIRAN‑ECHO در قالب برنامه WHO-ECHO توسط علی‌اکبر سیاری و همکارانش طراحی و اجرا شد.

این برنامه با درنظرگرفتن ابعاد مراحل زندگی، مداخل‌های چندگانه را اجرا می‌کند و دارای دو بخش رویکرد جمعیتی(دوره‌های مختلف زندگی را شامل دوره‌های قبل از زایمان، نوزادان، دوران کودکی و نوجوانی و خانواده و جامعه را در نظر می‌گیرد) و فردی(با اضافه وزن یا چاقی) است. به‌عنوان بخشی از رویکرد جمعیت، مطالعه‌ای شبه‌آزمایشی در 6 استان برای مقایسه وضعیت قبل و بعد از اجرای بخش‌های مداخله با همکاری بخش‌های مختلف و سازمان‌های مختلف، مداخلات چندگانه پیرامون گروه‌های سنی مختلف انجام داد.

هم اکنون، برنامه IRAN‑ECHO در 6 استان اجرا می‌شود و در آینده نزدیک در همه استان‌ها موردتوجه قرار خواهد گرفت و اثرهای اصلی آن در سال‌های آینده قابل‌سنجش است. بخشی از این برنامه که به‌عنوان بازنگریی شبه‌تجربی انجام شد، شامل 7149 دانش‌آموز بود و نشان داد که درصد بالایی از دانش‌آموزان در مورد اثرهای نامطلوب اضافه وزن <Overweight> و چاقی بر سلامتی اطلاعات قابل‌قبولی دارند. با این حال، اطلاعات درباره ارزش غذایی کم ‌اسنک‌ها(سبک‌خوراک‌ها) مانند چیپس، سیب‌زمینی، آبمیوه‌های صنعتی و نوشیدنی‌های گازدار مناسب نبود و به شکل تقریبی، نیمی از کودکان و نوجوانان نوشیدنی‌های گازدار و غیرالکلی مصرف می‌کردند.

در این مطالعه، اکثر کودکان معتقد بودند که آبمیوه‌های صنعتی جایگزین مناسب برای میوه‌ها هستند. نگرش نسبت به مصرف نوشیدنی‌های ماستی (دوغ) به جای نوشیدنی‌های غیرالکلی <Non-alcoholic drinks> برای جلوگیری از چاقی مطلوب بود اما نسبت به استفاده از آب به جای نوشابه‌های گازدار و آبمیوه‌های صنعتی مطلوب نبود؛ این الگو در تمام 6 استان موردمطالعه وجود داشت. داده‌های پایه تحقیق شبه‌تجربی این برنامه نشان داد که نگرش کودکان و نوجوانان نسبت به اضافه‌نکردن نمک به غذای میز در سطح مطلوب بود. در مورد مصرف شکر، به‌طور تقریبی، نیمی از کودکان و نوجوانان روزانه شکر مصرف می‌کردند. در مورد مصرف روزانه صبحانه، عملکرد کودکان و نوجوانان مطلوب بود و بسیاری از شرکت‌کنندگان در هنگام تلاش برای ازدست‌دادن وزن، نگرش ناخوشایند به حذف یکی از وعده‌های اصلی را داشتند. بیش از 90 درصد کودکان و نوجوانان از نیاز به فعالیت بدنی منظم برای سلامتی آگاه بودند و اکثر شرکت‌کنندگان معتقد بوده پیاده‌روی روزانه یکی از بهترین روش‌های جلوگیری از چاقی <Preventing Obesity> و اضافه وزن است.

یافته‌های مربوط به نگرش کودکان و نوجوانان نسبت به اثرهای مضر تماشای طولانی‌مدت تلویزیون بر سلامتی نشان داد که بیشتر کودکان و نوجوانان از این امر آگاه بودند. بر اساس داده‌های پایه مطالعه نیمه‌تجربی این برنامه، ساعات خواب در شب در هر دو گروه سنی 7-12 و 13-18 ساله نامطلوب بود.

به‌طور کلی، برنامه Iran-ECHO امکان انجام توصیه‌های WHO-ECHO را در کشور ارایه می‌دهد که دارای طیف گسترده‌ای از توصیه‌های سیاستی بالقوه برای کاهش چاقی دوران کودکی و شامل عناصر مختلف است.

 

نظرشما
نام:
ایمیل:
* نظر: