«استرس و اضطراب»؛ دوقلوهای غیر همسان!
شفاآنلاین »سلامت» دنیای پرشتاب امروز پر از مشکلات و تنشهای مختلف است؛ مشکلاتی که گاهی به دردهای مزمن فراگیری تبدیل میشوند. استرس و اضطراب از مؤثرترین مواردی است که سلامت روان افراد را تهدید میکند. در دنیای امروز به اعتقاد کارشناسان بیش از 50 درصد افراد جامعه استرس و اضطراب را در مقاطع مختلف زندگی احساس میکنند. با این اوصاف، تحقیقات کارشناسان سلامت روان نشان میدهد که کلید مدیریت این دردها در سبک زندگی و انتخابهای روزمره ما نهفته است. نکته مهم این است که استرس و اضطراب با اینکه از یک ریشه مشترک هستند، اما با هم تفاوت دارند.
به گزارش شفاآنلاین استرس معمولاً در پاسخ به یک تهدید بیرونی و به شکل کوتاه مدت علائم خود را نشان میدهد در حالی که اضطراب ممکن است برای مدت طولانی و بدون علت قابل شناسایی باقی بماند. فاطمه علایی روانشناس با بیان این مطلب در مورد اینکه چگونه باید استرس را از اضطراب تشخیص بدهیم به «ایران» میگوید: «استرس و اضطراب، بخشی از یک واکنش طبیعی بدن هستند و این دو علائم مشابهی ایجاد میکنند، بنابراین تشخیصشان از هم کمی دشوار است. استرس را معمولاً به شکل کوتاه مدت و در پاسخ به یک تهدید شناخته شده تجربه میکنیم. در حالی که اضطراب ممکن است تا مدتها باقی بماند و گاهی اوقات به نظر میرسد که هیچ دلیل منطقی نیز برای آن وجود ندارد.» این روانشناس با اشاره به اینکه اگر بین تجربه استرس و اضطراب شک دارید یک قدم به عقب بردارید و به آن چه در حال حاضر در زندگی شما میگذرد فکر کنید، توضیح میدهد: «به اطرافتان نگاه کنید از چه چیزهایی نگران میشوید؟ چه چیزهایی زمان زیادی از افکارتان را به خودشان اختصاص میدهند؟ تصور کنید که زمستان است و خودروی شما لاستیک جدید نیاز دارد، اما هنوز بودجه کافی برای تعویض لاستیک ندارید. به همین دلیل تا وقتی بتوانید پولی برای تعویض لاستیکها فراهم کنید، حتماً در زمان رانندگی احساس نگرانی خواهید داشت. در این مورد افکاری ذهنتان را درگیر میکند، مانند اینکه ممکن است هنگام رانندگی ماشین روی زمین یخ زده بلغزد، لیز بخورید و نتوانید ماشین را کنترل کنید و... حالا اگر چند هفته بعد لاستیکهای جدید خریدید و ایمنی خودرو تأمین شد و باز هم نگران بودید، این همان اضطراب است.»
نشانههای استرس و اضطراب
علایی در پاسخ به این سؤال که اضطراب و استرس چه علائمی ایجاد میکنند، میگوید: «استرس و اضطراب هر دو بخشی از پاسخ طبیعی بدن برای مبارزه با تهدیدهای بیرونی هستند. بیشتر افراد از این دو به شکلی یکسان استفاده میکنند در حالی که استرس و اضطراب به لحاظ علمی نشانههای متفاوتی دارند. علائمی همچون ایجاد اختلال و به هم خوردن ساعت خواب، بروز مشکلاتی در تمرکز، علائم افسردگی یا درگیر شدن به آن یا کاهش اعتماد به نفس و تحریکپذیری، ایجاد اختلال در قدرت تصمیمگیری یا گریه کردنهای بیمورد از مهمترین علائم روانشناختی استرس است.» او با تأکید بر علائم فیزیکی استرس میگوید: «استرس فقط به لحاظ روانی فرد را درگیر نمیکند. علائم فیزیکی استرس، تنش و احساس درد در عضلات، کاهش سطح انرژی بدن، بروز سر درد، انقباضات یا اسپاسمهای عصبی، تغییر در سطح اشتها و عدم تمایل به غذا خوردن، کاهش عملکرد جنسی، تنگی نفس یا بروز مشکل در تنفس را
شامل میشود.»
این روانشناس با تأکید بر اینکه بهتر است استرس به مدت طولانی ادامه پیدا نکند و هر چه زودتر برای کنترل آن چارهای اندیشیده شود، میگوید: «اگر استرس به مدت طولانی ادامه پیدا کند و کنترل نشود، مشکلات زیادی در بدن ایجاد میکند. معمولاً این شرایط در نتیجه عدم تعادل بیوشیمیایی رخ میدهد و سیستم عصبی را که ضربان قلب، هضم غذا و فشار خون را تنظیم میکند، بیش از حد نرمال تحریک میکند. شرایط پزشکی که در نتیجه استرس مزمن ایجاد میشود عبارتند از تپش قلب، مشکلات گوارشی، سوءهاضمه، سوزش سر دل، سندروم روده تحریکپذیر، اگزما، فشار خون بالا، سرماخوردگی و آنفلوانزاهای مکرر و مواردی از این دست که زندگی فرد را دچار مشکلاتی میکند.»
راهکارهای رهایی
از تنشهای روان
تنشهای روانی مانند استرس و اضطراب برای درمان، تقریباً راهکارهای یکسانی دارند. به گفته علایی، ورزش و رژیم غذایی در استرس و اضطراب بسیار مهم است. او میگوید: «یک رژیم غذایی سالم و متعادل را دنبال و حتماً غذاهایی که سبب تحریک استرس میشوند را از برنامه غذایی خود حذف کنید. برخی از غذاها مانند خوراکیهای خیلی شیرین و نوشیدنیهایی مانند قهوه در تشدید استرس مؤثر هستند. ورزش به شما کمک میکند که تنشهای ایجاد شده را کاهش دهید و اعتماد به نفس بیشتری پیدا کنید. باید در هفته حداقل سه روز ورزش کنید. ورزش قدرت بدن را برای مقابله با تنش افزایش میدهد و از آسیبی که استرس طولانی مدت میتواند به شما بزند، جلوگیری میکند.» به گفته این روانشناس، حفظ آرامش و تمرکز حواس یکی از راههای مؤثری است که میتوان برای کاهش تنشی که از استرس ناشی میشود از آن کمک گرفت. تکنیکهای مختلفی وجود دارد که در افزایش سطح آرامش و تمرکز حواس مؤثر هستند، برخی از مهمترین آنها عبارتند از: یوگا، تایچی، مدیتیشن، ماساژ و یادگیری تکنیکهای تنفس که میتواند در هر مکانی انجام شود و فقط چند دقیقه طول میکشد. او تأکید میکند: «برخی از افراد در نتیجه تجربه خود متوجه شدهاند که با صرف وقت برای استراحت در طول روز یا پس از یک موقعیت استرسزا میتوانند تا حدود زیادی سطح استرس خودشان را کاهش دهند. البته تکنیکهای دیگری هم برای مدیریت تنش وجود دارد که مشاوره و کنترل یکی از این تکنیکهاست.» او با بیان اینکه یادتان باشد کمک گرفتن نشانه ضعف نیست و ممکن است برای هر فردی در زندگی بارها پیش بیاید، میگوید: «بحث و صحبت در مورد نگرانیها با یک فرد که بیطرف است، به افراد در شناخت عوامل استرسزا و تصمیمگیری در مورد استراتژی مقابله با آنها کمک میکند. فردی که برای مشاوره انتخاب میکنید، میتواند یکی از اعضای خانواده، دوستان یا درمانگر حرفهای باشد.» این روانشناس معتقد است در مواردی که با استفاده از این راهکارها نمیتوانید استرس و اضطراب خود را کنترل کنید، بهتر است به سراغ پزشک متخصص بروید چون در موارد شدید ممکن است برای درمان برخی از علائم دارو تجویز شود. او تأکید میکند: «دارو فقط باید به عنوان یک درمان کوتاه مدت و تحت نظارت دقیق پزشک در نظر گرفته و تجویز شود. بعد از پایان مصرف حتماً دوباره به پزشک مراجعه کنید و هرگز خودسرانه دارو مصرف نکنید یا آنها را تغییر ندهید.»
تأثیر استرس بر سیستم ایمنی بدن
به گفته این روانشناس، زمانی که درگیر رویدادها و شرایط استرسزا هستید و نمیتوانید به راحتی با آنها کنار بیایید، استرس بر سیستم ایمنی بدنتان تأثیر میگذارد، یعنی بدن شروع به تولید هورمون کورتیزل میکند. زمانی که این هورمون تولید میشود، تنش کاهش پیدا میکند، اما گاهی این ترشح هورمون طولانی میشود و بدن به آن عادت میکند و خود این اتفاق سبب تشدید استرس میشود. علایی میگوید: «تأثیر دیگر استرس بر سیستم ایمنی بدن این است که سطح لنفوسیتها را کاهش میدهد. با کاهش لنفوسیتها بدن در برابر انواع بیماریها همچون تبخال، سرماخوردگی، ویروسهای مختلف و سرطان ضعیف خواهد شد. هر چه استرس بیشتر طول بکشد، افراد بیشتر در معرض ابتلا به افسردگی قرار میگیرند. اختلالات و التهاباتی که در اثر استرس بروز میکند، سبب تضعیف سیستم ایمنی بدن میشود و از طرفی بدن را در برابر بیماریها بیدفاع میکند.»
