تأثیر پنهان غذاهای فرآوریشده بر سلامت روان
شفاآنلاین »سلامت مدتهاست میدانیم آنچه میخوریم بر سلامت جسمی ما تأثیر میگذارد، اما پژوهشهای تازه نشان میدهد رژیم غذایی میتواند نقش مهمی در سلامت روان نیز داشته باشد.
به گزارش شفاآنلاین مطالعهای جدید که در نشریه Frontiers in Nutrition منتشر شده نشان میدهد مصرف بالای غذاهای فوقفرآوریشده (Ultra-Processed Foods یا UPF) با افزایش علائم افسردگی ارتباط دارد. این غذاها شامل نوشابهها، میانوعدههای بستهبندیشده، فستفودها و برخی نانها و محصولات صنعتی هستند.
در بسیاری از کشورها مصرف این نوع غذاها بهشدت افزایش یافته و در برخی کشورها مانند استرالیا، نزدیک به ۴۰ درصد رژیم غذایی بزرگسالان را تشکیل میدهند. این محصولات معمولاً مواد مغذی کمی دارند، اما سرشار از قند افزوده، نمک و چربیهای ناسالم هستند.
این مطالعه چگونه انجام شد؟
پژوهشگران برای بررسی موضوع، یک مرور علمی گسترده انجام دادند و مطالعاتی را بررسی کردند که سه محور اصلی را پوشش میدادند:
-
مصرف غذاهای فوقفرآوریشده
-
اختلالات سلامت روان
-
و نحوه متابولیسم چربیها در مغز
مطالعاتی انتخاب شدند که مصرف زیاد و کم این غذاها را مقایسه میکردند یا سازوکارهای زیستی تأثیر آنها بر مغز را بررسی کرده بودند. در نهایت ۱۲۳ مطالعه انسانی و حیوانی در این مرور علمی گنجانده شد.
یافتههای اصلی پژوهش
نتایج نشان داد مصرف بیشتر غذاهای فوقفرآوریشده با افزایش بار جهانی مشکلات سلامت روان مرتبط است و بیشترین ارتباط با افسردگی مشاهده شد. به بیان ساده، هرچه مصرف این غذاها بیشتر باشد، احتمال بروز علائم افسردگی نیز افزایش مییابد.
غذاهایی که بیشترین ارتباط را نشان دادند شامل موارد زیر بودند:
-
نوشیدنیهای شیرینشده با قند
-
فستفودها
-
غذاهای سرخشده
پژوهش همچنین ارتباطهایی با مشکلات زیر نشان داد:
- اضطراب: برخی مطالعات مصرف زیاد شیرینکنندههای مصنوعی و گوشتهای فرآوریشده را با افزایش علائم اضطراب مرتبط دانستند.
- اختلالات خوردن: ارتباط قوی میان مصرف غذاهای فوقفرآوریشده و اختلالاتی مانند پرخوری عصبی و بولیمیا مشاهده شد؛ زیرا این غذاها واکنشهای پاداشدهنده شدید در مغز ایجاد میکنند.
چرا این غذاها ممکن است بر مغز اثر بگذارند؟
مغز انسان تا حد زیادی از چربی تشکیل شده و برای عملکرد درست به چربیهای سالم نیاز دارد. اما غذاهای فوقفرآوریشده معمولاً سرشار از چربیهای ترانس و فقیر از چربیهای مفید مانند امگا-۳ هستند.
این عدم تعادل میتواند باعث التهاب مغزی، استرس اکسیداتیو و اختلال در انتقالدهندههای عصبی مانند سروتونین و دوپامین شود؛ موادی که نقش مهمی در تنظیم خلقوخو دارند.
محدودیتهای پژوهش
پژوهشگران تأکید میکنند که بسیاری از مطالعات بررسیشده مقطعی بودهاند؛ یعنی فقط ارتباط میان رژیم غذایی و افسردگی را نشان میدهند، نه اینکه ثابت کنند یکی علت دیگری است.
همچنین روشهای متفاوت دستهبندی غذاها و اتکا به اطلاعات خوداظهاری شرکتکنندگان میتواند بر دقت نتایج تأثیر بگذارد. برای نتیجهگیری قطعیتر، مطالعات طولانیمدت بیشتری لازم است.
این یافتهها در زندگی روزمره چه معنایی دارند؟
هدف این نتایج ایجاد ترس یا الزام به رژیم غذایی سخت نیست، بلکه کمک میکند انتخابهای آگاهانهتری داشته باشیم. لازم نیست غذاهای فرآوریشده را کاملاً حذف کنید، اما بهتر است مصرف آنها را کاهش دهید، بهویژه انواعی که قند و چربی ناسالم زیادی دارند.
پیشنهادهای عملی شامل:
-
اولویت دادن به غذاهای طبیعی مانند میوه، سبزیجات، غلات کامل، مغزها و پروتئینهای سالم
-
جایگزینی تدریجی تنقلات صنعتی با گزینههایی مانند ذرت بو داده یا آجیل
-
کاهش مصرف نوشیدنیهای شیرین و جایگزینی آنها با آب گازدار یا نوشیدنیهای کمقند
این مرور علمی نشان میدهد غذاهای فوقفرآوریشده ممکن است از طریق اختلال در چربیهای مغز بر سلامت روان تأثیر بگذارند و با افسردگی، اضطراب و اختلالات خوردن مرتبط باشند.
اگرچه هنوز به تحقیقات طولانیمدت بیشتری نیاز است، اما شواهد فعلی نشان میدهد انتخاب غذاهای طبیعیتر و کمفرآوریشده میتواند بخشی مهم از مراقبت از سلامت ذهن و بدن باشد.
