نقش حیاتی غربالگری در شناسایی به موقع سرطانها
شفاآنلاین »سلامت» «سرطان» واژهای است که این روزها بیشتر از گذشته به گوشمان میخورد. در گفتوگوهای روزمره یا دورهمیهای خانوادگی و دوستانه. بسیاری از ما در اطراف خود کسانی را میشناسیم که، در سنین نهچندان بالا، با یکی از انواع این بیماری روبهرو شدهاند.
به گزارش شفاآنلاین به گفته پزشکان، سبک زندگی ناسالم، تغذیه نادرست و استرسهای مداوم از عوامل مهم ابتلا به سرطان هستند. عواملی که گاهی در شلوغی زندگی روزمره نادیده گرفته میشوند. از سوی دیگر، بیتوجهی به علائم اولیه و انجام ندادن بررسیها و غربالگریهای منظم میتواند مسیر درمان را دشوارتر کند. در حالی که متخصصان همواره تأکید دارند پیشگیری و تشخیص زودهنگام، مؤثرترین راه مقابله با سرطان است و آگاهی بیشتر میتواند نقش تعیینکنندهای در حفظ سلامت داشته باشد. ما، در این مطلب، تلاش کردهایم قدمی هرچند کوچک در مسیر افزایش آگاهی برداریم و نگاهی داشته باشیم به وضعیت سرطان در جهان، ایران و استان خودمان. در تهیه این گزارش، دکتر سعیده صباغ سجادیه، متخصص پاتولوژی و مدیر امور بیمارستانها و تعالی خدمات بالینی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مارا همراهی کردهاست. همچنین از دادهها و گزارشهای آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان و سازمان جهانی بهداشت استفاده شده است.
سرطان و سن جوانی
مطابق با آخرین گفته سازمان بهداشت جهانی افراد تا سن پنجاه سالگی جزو جمعیت جوان محسوب میشوند.
شایعترین سن ابتلا
هر سرطانی در یک سن خاص شیوع پیدا میکند.
سرطان در جهان در سال ۲۰۲۵
استرالیا
سرطان پوست
مهمترین عامل: اشعه UV
نیوزلند
سرطان پوست
مهمترین عامل: حضور در فضای آزاد و نزدیک بودن به حفره لایه اوزون
دانمارک
سرطان پستان
مهمترین عامل: الکل و رژیم غذایی نامناسب
پایینترین نرخ سرطان
نیجر
گامبیا
نپال
نکته: در میان سرطانها، سرطان ریه مهمترین عامل مرگومیر در سراسر جهان است.
سرطان در ایران
بر اساس آخرین آمار ثبتشده حدود ۱۴۲هزار مورد ابتلای جدید سرطان در کشور شناسایی شده است.
رایجترین سرطانها در کشور عبارت است از، پستان، روده بزرگ، ریه، معده و پروستات.
ایران جزو کشورهای با شیوع متوسط سرطان در جهان محسوب میشود و در زمره کشورهای پرابتلا قرار ندارد، اما در برخی از انواع سرطانها، موارد ابتلا در سنین پایینتر بیشتر شده است.
سالانه، بین ۸۰ تا ۹۰هزار نفر، جان خود را به دلیل این بیماری از دست دادهاند.
ابتلا به سرطان تا بیستسال آینده دوبرابر میشود.
استانهای مرکزی کشور بیشترین میزان بروز را دارند. (۷۲ مورد در هر ۱۰۰هزار نفر)
در استانهای جنوبشرقی کشور، این عدد بین پنج تا یازده مورد در هر ۱۰۰هزار نفر است.
سرطان در خراسان رضوی
شایعترین در آقایان
روده بزرگ
معده
پروستات
مثانه
۵۱%
سهم آقایان از ابتلا به سرطان
شایعترین در خانمها
پستان
روده بزرگ
معده
تیروئید
۴۹%
سهم بانوان از ابتلا به سرطان
شایعترین عوامل ابتلا به سرطان
عوامل مرتبط با سبک زندگی در کشورهای در حال توسعه
سیگار
رژیم غذایی سرشار از غذاهای فراوریشده و نیترات
فعالیت بدنی کم
عوامل محیطی
آلودگی هوا
اشعه UV
مواد شیمیایی مثل بنزن که در پلاستیک یافت میشود
عوامل ژنتیکی
سابقه خانوادگی
رشد جمعیت و افزایش سن (طول عمر بیشتر احتمال ابتلا به سرطان را بالا میبرد.)
جنسیت (برخی سرطانها در خانمها و برخی در آقایان شایعتر است.)
سرطان، از گذشته تا آینده
در سال ۲۰۲۲،
۲۰ میلیون مورد تازه سرطان تشخیص داده شده است.
۹.۷میلیون نفر جان خود را در اثر ابتلا به سرطان از دست دادهاند.
سرطان ریه عامل بیشترین مرگومیرها بوده است. (۲.۵ میلیون نفر مبتلا یا ۱۲.۴درصد از کل موارد ثبتشده)
بیش از نیمی از مبتلایان در گروه سنی ۶۰ تا ۷۹ سال بودهاند.
۵درصد از مبتلایان زیر ۴۰سال سن داشتهاند.
تا سال ۲۰۵۰
تعداد موارد ابتلا به سرطان در سراسر جهان ۷۷درصد بیشتر میشود. (۳۵میلیون نفر در سال)
کشورهای توسعهیافته، در مقایسه با سال ۲۰۲۲، ۴.۸میلیون مورد بیشتر ابتلا به سرطان خواهند داشت.
کشورهایی با پایینترین سطح شاخص توسعه انسانی، به نسبت جمعیت، شاهد بیشترین موارد ابتلا به میزان ۱۴۲درصد خواهند بود.
***
از هر پنج نفر یکنفر در طول زندگی خود به سرطان مبتلا میشود.
از هر ۹مرد یک نفر و از هر دوازده خانم یکنفر جان خود را از دست میدهد.
***
فراموش نکنیم که
تحقیقات ثابت کرده است سابقه خانوادگی در ابتلا به برخی از سرطانها مثل سرطان پستان، روده بزرگ و برخی از انواع سرطان خون وجود دارد.
افراد با سابقه خانوادگی سرطان باید بهصورت منظم غربالگری انجام بدهند.
انجام آزمایش ژنتیک برای تشخیص ابتلا به سرطان به افراد با سابقه خانوادگی بسیار کمککننده است. این آزمایشها به خوبی مشخص میکند که فرد موردنظر ژن ابتلا به سرطان را دارد یا خیر.
نکته:
بحث ژنتیک و سابقه خانوادگی دو موضوع مجزاست. برخی مواقع، بدن خود فرد ژن سرطان را دارد، یا جهش و یک ترکیب ژنی اتفاق میافتد که پزشک با مشاهده آن احتمال ابتلا به سرطان را تشخیص میدهد، اما گاهی مواقع ارثی یا خانوادگی است. به این معنا که این تغییر ژنتیکی در خانواده وجود دارد و اعضای آن بیشتر در معرض ابتلا هستند.
پیشگیری همیشه بهتر از درمان
حدود ۳۰تا ۵۰درصد از موارد سرطانها قابل پیشگیری هستند.
همه خانمهای بالای چهل و پنجاه ساله (بسته به شرایط که منوط به تشخیص پزشک است) باید ماموگرافی شوند.
همه خانمها باید بهصورت ماهانه خودشان معاینه پستان را انجام بدهند.
بسیاری از سرطانها اگر در مرحله زودهنگام تشخیص داده شوند بهصورت کامل قابلدرمان هستند.
سرطان دهانه رحم با پاپاسمیر سالانه یا دوسالانه خیلی زود تشخیص داده میشود.
سرطان روده بزرگ یا کولون با آزمایش و کولونوسکوپی (آندوسکوپی روده بزرگ) بهخوبی قابل تشخیص است.
غربالگریهای منظم مهمترین فاکتور برای تشخیص، پیشگیری و ابتلا به سرطان است.
