از فاجعهانگاری تا تابآوری؛ راهکارهایی برای مدیریت اضطراب
شفاآنلاین »سلامت» اضطراب یکی از هیجانهای ضروری و مفید در زندگی انسان به شمار میرود، اما در صورت افزایش بیش از حد میتواند عملکرد روزمره فرد را مختل کرده و نیازمند مداخله تخصصی باشد. مغز انسان همواره بهدنبال قطعیت و اطمینان است و حتی دستیابی به یک اطمینان کوچک میتواند موجب آرامش ذهنی شود.
سیستم ذهنی انسان بهگونهای طراحی شده که وقایع منفی را چندین برابر بیشتر از اتفاقات مثبت پردازش میکند؛ به همین دلیل افراد باید با تمرین و آموزش، تابآوری روانی خود را افزایش دهند تا در مواجهه با مشکلات، آسیبپذیری کمتری داشته باشند.
در بسیاری از مواقع، شرایط محیطی و زندگی قابل پیشبینی نیست و تردید و ابهام درباره آینده بخشی از واقعیت زندگی محسوب میشود. تمرینهای ذهنآگاهی میتواند ذهن را برای پذیرش این شرایط آماده کرده و از شدت اضطراب بکاهد.
افرادی که دائماً نگران آینده هستند، اگر به گذشته خود نگاه کنند متوجه میشوند که در بسیاری از مقاطع نیز نسبت به آینده اطمینان نداشتهاند، اما در نهایت اتفاق بدی رخ نداده است. این بازنگری میتواند به کاهش نگرانیهای غیرواقعبینانه کمک کند.
افرادی که بیش از حد فکر میکنند، لازم است بررسی کنند که این افکار چه سود یا زیانی برای آنها دارد. اگر این افکار صرفاً موجب افزایش اضطراب میشود، باید افکار مثبتتر و سازگارتر را جایگزین افکار منفی و اضطرابآور کنند.
اضطراب در ذات خود هیجانی مفید است و نبود آن میتواند موجب نادیدهگرفتن خطرات شود؛ اما زمانی که اضطراب از حد طبیعی فراتر رود و موجب اختلال در زندگی روزمره شود، مراجعه به روانشناس یا روانپزشک ضروری است.
اضطراب شدید میتواند باعث افت عملکرد، اختلال در خلقوخو، غمگینی، ناامیدی، کاهش انرژی و بهویژه بیخوابی شود. بیخوابی نیز به نوبه خود هیجانهای منفی را تشدید میکند و فرد را وارد چرخهای فرسایشی میسازد.
رواندرمانی مهمترین روش درمان اضطراب است و از دو بعد شناختی و رفتاری به فرد کمک میکند تا افکار منفی و اضطرابآور را شناسایی کرده و افکار مثبت و کمککننده را جایگزین آنها کند.
در شرایط پُراسترس، افراد معمولاً دچار رفتارهای اجتنابی میشوند و از انجام کارهایی که قصد انجام آنها را داشتهاند، خودداری میکنند. یکی از روشهای مؤثر درمانی در این شرایط، مواجههدرمانی است که بهصورت تدریجی و تحت نظر متخصص انجام میشود.
فاجعهانگاری یکی از شایعترین الگوهای فکری در اضطراب است؛ حالتی که فرد یک مشکل را بسیار بزرگتر و آسیبزاتر از واقعیت ارزیابی میکند. در رواندرمانی، با بررسی شواهد، این ارزیابیهای نادرست اصلاح میشود.
در پایان باید به نقش منفی پیگیری بیش از حد اخبار اشاره کرد. دنبالکردن مداوم اخبار، بهویژه اخبار منفی، میتواند سطح استرس را افزایش دهد. توصیه میشود اخبار بهصورت محدود، از منابع معتبر و در ساعات مشخصی از روز پیگیری شود و از بررسی اخبار پیش از خواب پرهیز شود؛ زیرا در این زمان ذهن آمادگی بیشتری برای فاجعهانگاری دارد.
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان
