خون سالم مساوی با طول عمر بیشتر
شفاآنلاین »سلامت» پژوهشهای تازه نشان میدهد خون افراد بسیار طولانیعمر تفاوتهای بنیادینی با دیگران دارد؛ تفاوتهایی که میتواند کلید زندگی سالمتر و طولانیتر باشد.این پرسش که چرا بعضی انسانها تا صد سالگی و حتی فراتر از آن زندگی میکنند، در حالی که بسیاری دیگر زودتر با بیماری و ناتوانی مواجه میشوند، مدتهاست ذهن دانشمندان را به خود مشغول کرده است. اکنون پژوهشهای جدید نشان میدهد که بخشی از پاسخ این معما ممکن است در چیزی پنهان باشد که پیوسته در رگهای ما جریان دارد: خون.
به گزارش شفاآنلاین مطالعات تازه منتشرشده حاکی از آن است که افراد «بسیار طولانیعمر»-کسانی که به ۱۰۰ سال یا بیشتر میرسند- الگوهای خونی متمایزی دارند که آنها را از دیگران جدا میکند. این تفاوتها نهتنها با سن تقویمی، بلکه با کیفیت پیری و مقاومت بدن در برابر بیماریهاارتباط دارد.
«سوپرایجرها» چه کسانی هستند؟
دانشمندان به افرادی که به سنین بسیار بالا میرسند، لقب سوپرایجر دادهاند. این افراد فقط عمر طولانی ندارند؛ بسیاری از آنها تا سالهای پایانی زندگی، از سلامت نسبی، توان شناختی مناسب و استقلال حرکتی برخوردارند.بررسی خون این گروه نشان میدهد که تفاوتهای زیستی آنها از حدود ۶۵ سالگی شروع به آشکار شدن میکند؛ سنی که برای بسیاری از انسانها آغاز افت تدریجی سلامت محسوب میشود. در سوپرایجرها اما، برخی نشانگرهای خونی مسیر متفاوتی را طی میکند؛ مسیری که به نظر میرسد بدن را در برابر فرسایش پیری محافظت میکند.
خون، چه چیزی درباره پیری فاش میکند؟
خون حامل هزاران مولکول، پروتئین، متابولیت و سلول ایمنی است. تغییر در ترکیب این مواد میتواند نشانهای از سلامت یا بیماری، و حتی پیشبینیکننده طول عمر باشد.مطالعات نشان دادهاند که افراد بسیار طولانیعمر معمولا پروفایل متابولیکی متعادلتری دارند. بهعنوان مثال، سطح برخی چربیها،الکلهای چرب و متابولیتهایی که با التهاب، بیماریهای قلبی و دیابت مرتبطند، در خون آنها پایینتر است.این یافتهها نشان میدهد بدن این افراد یا کمتر دچار آسیبهای متابولیکی میشود، یا بهتر میتواند آنها را ترمیم کند.
موردی استثنایی: زنی که ۱۱۷ سال زندگی کرد
یکی از مشهورترین نمونهها در این حوزه، ماریا برانیاس است؛ زنی که تا ۱۱۷ سالگی زندگی کرد و در زمان مرگ، یکی از مسنترین انسانهای شناختهشده جهان بود. بررسی خون او نتایج شگفتانگیزی به همراه داشت.
پژوهشگران دریافتند که سیستم ایمنی او نشانههای از عملکردی جوانتری از سن واقعیاش داشت. سطح کلسترول مضر (LDL) در خونش پایین بود و سلولهایش رفتاری شبیه سلولهای افراد بسیار جوانتر نشان میدادند.
نکته جالبتر اینکه تلومرهای او -بخشهای محافظ انتهای کروموزومها که معمولا با افزایش سن کوتاه میشوند- بسیار کوتاه بودند؛ وضعیتی که معمولا نشانه خطر است. اما در مورد او، این موضوع نهتنها مانع طول عمر نشد، بلکه شاید حتی نقش محافظتی در برابر سرطان ایفا کرده باشد.
تلومرها؛ همیشه دشمن نیستند؟
سالها تصور میشد کوتاه شدن تلومرها نشانه قطعی پیری و نزدیک شدن به مرگ است. اما مطالعات جدید روی افراد بسیار طولانیعمر نشان میدهد که این رابطه همیشه خطی و ساده نیست.برخی دانشمندان معتقدند تلومرهای بسیار کوتاه ممکن است از تکثیر کنترلنشده سلولها جلوگیری کنند؛ عاملی که میتواند خطر سرطان را کاهش دهد. اگر این فرضیه تأیید شود، نگاه ما به پیری سلولی دگرگون خواهد شد.
شواهد گستردهتر از یک فرد خاص
پژوهشهای مشابهی نیز در کشورهای دیگر انجام شده است. در چین، مطالعهای که در سال ۲۰۲۵ منتشر شد، پروفایل خونی ۶۵ فرد صدساله را با افراد میانسال و سالمندان مقایسه کرد. نتیجه واضح بود: صدسالهها ترکیب خونی متفاوتی داشتند.سطح برخی اسیدهای چرب و متابولیتهای مرتبط با التهاب در خون آنها بهطور معناداری پایینتر بود. پژوهشگران معتقدند این الگوها میتواند در آینده برای ساخت «ساعتهای طول عمر» به کار رود؛ آزمایشهایی که شاید روزی بتوانند احتمال زندگی طولانی یک فرد را تخمین بزنند.
آیا میتوان طول عمر را با آزمایش خون پیشبینی کرد؟
با وجود همه این پیشرفتها، دانشمندان هشدار میدهند که هنوز هیچ آزمایش خونی دقیقی برای پیشبینی طول عمر افراد وجود ندارد. خون تحت تأثیر عوامل بیشماری است: ژنتیک، رژیم غذایی، فعالیت بدنی، استرس، بیماریها و حتی شانس.
بااینحال، شناخت الگوهای خونی سوپرایجرها میتواند به شناسایی مسیرهای زیستی محافظتی کمک کند؛ مسیرهایی که شاید بتوان آنها را در دیگران نیز فعال کرد.
نقش تغذیه؛ پیوند خون و سبک زندگی
یکی از نکات مهم این مطالعات، ارتباط نزدیک بسیاری از متابولیتهای مرتبط با طول عمر با تغذیه است. اسیدهای چرب ضروری، ترکیبات گیاهی و تعادل چربیها در رژیم غذایی میتوانند مستقیما بر سطح مواد شیمیایی خون و سوختوساز بدن تأثیر بگذارند و سلامت را ارتقا بخشند. این یافتهها بار دیگر نشان میدهد که ژنها تنها عامل تعیینکننده نیستند و سبک زندگی سالم میتواند مسیر پیری را تغییر دهد.
آینده پژوهشهای طول عمر
دانشمندان امیدوارند در آینده، با ترکیب دادههای خونی، ژنتیکی و محیطی، بتوانند مداخلات دقیق و هدفمندی طراحی کنند که نهتنها سالهایی به عمر انسان بیفزایند، بلکه زندگی واقعی و سالمی به آن اضافه کنند.
درنهایت، خون افراد با عمر بسیار طولانی مانند نقشهای زنده از پیری موفق عمل میکند. نقشهای که اگر درست خوانده شود، شاید به ما بیاموزد چگونه سالمتر پیر شویم و سالهای بیشتری را با کیفیت بالاتر زندگی کنیم.
